• Herman Pleij

    Marco Baars

Herman Pleij gastspreker bij Soester Kring

SOEST In emeritus hoogleraar Herman Pleij heeft de Soester Courant een boeiende spreker in huis. Hij is uitgenodigd te komen vertellen over de Reformatie. Die speelde zich vijfhonderd jaar geleden af. Binnen de hervormde kerkgemeente werd daar gisteravond ook al bij stilgestaan.

Maarten Luthers fundamentele kritiek op de moederkerk was niet nieuw. Vooral in de Lage Landen kreeg de kerk het al eeuwenlang hard te verduren. Een hervormingsbeweging als die van de Moderne Devotie, eind 14de eeuw begonnen in de IJsselstreek en aangevoerd door Geert Grote en Thomas à Kempis, verklaarde veel van de kerkelijke instellingen en genademiddelen, facultatief of zelfs overbodig. De mens diende als individu zelf zijn pad naar het heil uit te stippelen aan de hand van de Bijbel. Dat betekende dat deze ook in de volkstaal beschikbaar moest zijn, want de leek telde evenzeer mee als de geleerde.

GELOOFSLEER Veel hiervan is terug te vinden bij de eerste reformatoren van de 16de eeuw, Maarten Luther voorop. Hij stuurde echter rechtstreeks aan op een breuk door enkele centrale punten in de geloofsleer af te wijzen. In het bijzonder veegde hij de vloer aan met de zogenaamde onderhandelingsvroomheid die katholieken in staat stelde door boetedoening hun zonden af te kopen en weer met een schone lei te beginnen. Ook zou men een paspoort voor de hemel kunnen verwerven met goede werken.

INDIVIDUALISME Maar voor de Reformatie waren God als koopman en de kerk als handelsonderneming ondenkbaar. Men beriep zich op het woord van Paulus: 'Uit genade zijt gij zalig geworden door het geloof, en niet uit de werken' (Ef. 2: 8-9). Ook de vrije wil om te kunnen kiezen tussen goed en kwaad werd ten stelligste ontkend - alles draaide om genade. Vooral dat individualisme, de evenwaardige deelname van elk lid van de gemeente, het anti-hiërarchische en de warsheid van elke opsmuk en theater in de godsdienstbeleving oefenden sterke aantrekkingskracht uit op de dominante burgercultuur in de Lage Landen. Toch bleef grofweg de helft van de bevolking katholiek gedurende de Gouden Eeuw. Hoe kan dat dan?

LETTERKUNDE Herman Pleij, 1943, emeritus hoogleraar Historische Nederlandse Letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, met bijzondere belangstelling voor de laatmiddeleeuwse stadsliteratuur en de ontwikkeling van een burgermoraal en Nederlandse identiteiten in het algemeen; publiceerde het laatst: Moet kunnen: op zoek naar een Nederlandse identiteit (2014), in 2016 uitgebreid in een 10de druk als Moet nog steeds kunnen. In 2017 schreef hij het essay voor de Maand van de Geschiedenis (oktober): Geluk!? Van hemelse gave tot hebbeding.

18 OKTOBER De lezing over De Reformatie van Herman Pleij is op woensdag 18 oktober, aanvang 10.00 uur in de Rembrandtkapel aan de Rembrandtlaan 20. De entree bedraagt 5,00 euro. De Soester Kring is een ontmoetingspunt voor Soesters en houdt om de veertien dagen een activiteit.